An toàn phóng xạ trong y tế

Bức xạ là một phần trong cuộc sống của chúng ta. Bức xạ nền, chủ yếu đến từ các khoáng chất tự nhiên, lúc nào cũng có ở xung quanh chúng ta. May mắn thay là, có rất ít tình huống mà một người bình thường tiếp xúc với các nguồn bức xạ không được kiểm soát trên mức nền. Tuy nhiên, thật khôn ngoan khi chuẩn bị và biết phải làm gì nếu tình huống như vậy xảy ra.

Một trong những cách tốt nhất để chuẩn bị là tìm hiểu các nguyên tắc bảo vệ cho khỏi bị bức xạ theo thời gian, khoảng cách và che chắn. Trong trường hợp khẩn cấp về phóng xạ (một lượng lớn chất bức xạ thải vào môi trường), chúng ta có thể sử dụng các nguyên tắc này để giúp bảo vệ cho bản thân và gia đình.

Thời Gian, Khoảng Cách Và Che Chắn

Thời gian, khoảng cách và các hành động che chắn giảm thiểu việc bạn tiếp xúc với bức xạ theo cách tương tự như chúng sẽ bảo vệ cho bạn khỏi tiếp xúc quá nhiều với ánh nắng mặt trời:

 

Thời Gian, Khoảng Cách Và Che Chắn

 

Thời gian: Đối với những người tiếp xúc với bức xạ ngoài bức xạ nền tự nhiên, việc hạn chế hoặc giảm thiểu thời gian tiếp xúc sẽ giảm được liều lượng từ nguồn bức xạ.

Khoảng cách: Giống như nhiệt từ đám cháy giảm khi bạn di chuyển ra xa hơn, liều lượng bức xạ giảm đáng kể khi bạn gia tăng khoảng cách so với nguồn.

Che chắn: Các rào cản bằng chất chì, bê tông hoặc nước cung cấp sự bảo vệ cho khỏi sự xâm nhập của tia gamma và tia X.  Đây là lý do tại sao một số vật liệu phóng xạ được lưu trữ dưới nước hoặc trong các phòng làm bằng bê tông hoặc chì, và tại sao nha sĩ đặt một chiếc chăn chì lên bệnh nhân trong lúc răng của họ được rọi tia X. Do đó, việc chèn tấm chắn thích hợp giữa bạn và nguồn phóng xạ sẽ giúp giảm đáng kể hoặc loại bỏ liều lượng mà bạn nhận được. 

Các biện pháp bảo vệ cá nhân
Thực hiện đầy đủ các nội quy vệ sinh cá nhân:
- Khi làm việc với phóng xạ phải sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân như quần áo phòng hộ, mũ, găng tay, áo chì, tạp dề chì cho phù hợp với từng loại công việc.
- Không dùng mồm hút pipet phóng xạ.
- Không hút thuốc, ăn uống, trang điểm trong phòng làm việc nơi có chứa phóng xạ.
- Trước khi ra khỏi nơi làm việc với phóng xạ, phải kiểm tra nhiễm bẩn phóng xạ ở tay, quần áo. Người bị nhiễm bẩn phóng xạ phải tẩy xạ theo quy định.
 
Tẩy xạ:
Khi làm việc với nguồn phóng xạ hở việc dây bẩn các chất phóng xạ ra môi trường xung quanh (không khí, nước, sàn nhà và các bề mặt) là điều khó tránh khỏi. Từ các nguồn ô nhiễm này các chất phóng xạ có thể thâm nhập vào bên trong cơ thể hoặc bám trên bề mặt da. Vì vậy, tẩy xạ bao gồm cả tẩy xạ cá nhân và tẩy xạ môi trường.
Dùng nước và xà phòng rửa kỹ vùng da nhiễm bẩn, sau đó dùng máy để kiểm tra lại. Nếu nhiễm xạ vẫn còn ở mức đáng kể sau khi rửa thì phải tiến hành các biện pháp tẩy xạ đặc biệt. Với quần áo, đồ vải nhiễm chất phóng xạ: nếu là chất phóng xạ có đời sống ngắn thì cất giữa trong một thời gian thích hợp chờ hoạt độ giảm rồi xử lý giặt tẩy. Nếu chất phóng xạ dài ngày thì phải xử lý như các chất thải phóng xạ.
Đồ sứ, thuỷ tinh, kim loại nhiễm xạ cần được tẩy rửa với các chất tẩy xạ hoá học phù hợp với từng loại hoặc có thể chờ một thời gian để chất phóng xạ phân rã. Với những dụng cụ nhiễm xạ mà tẩy xạ không có hiệu quả thì phải xử lý như chất thải phóng xạ.
Phòng làm việc phải kiểm tra định kỳ và tẩy xạ khi vượt giới hạn quy định. Tẩy xạ bề mặt bằng cách cọ rửa ướt với các chất tẩy thích hợp, tránh cọ khô vì có thể tạo nên hỗn hợp bụi phóng xạ gây phát tán ra môi trường.
Bệnh nhân được dùng phóng xạ để điều trị cần nằm trong phòng riêng, buồng bệnh được rải chất liệu dễ tẩy rửa phòng khi bệnh nhân nôn hoặc đánh đổ chất phóng xạ ra nền nhà hoặc bàn ghế.
 
Theo dõi liều chiếu cá nhân:
Theo dõi liều chiếu cá nhân thường xuyên là cần thiết và rất quan trọng để kiểm tra liều chiếu thực tế từng người cũng như tạo cảm giác an toàn, yêu tâm cho người làm việc. Liều chiếu cá nhân được xác định hàng tháng hoặc hàng quý rồi tính liều tích luỹ cho cả năm. Tuỳ từng loại bức xạ có thể dùng các liều kế khác nhau (liều kế dùng phim, bút đo liều cá nhân, liều kế nhiệt phát quang...)