Điều trị tuyến giáp bằng phóng xạ Iodine (I-ốt)

Điều trị bằng phóng xạ Iodine là một phương pháp trị liệu của Y Học Hạt Nhân sử dụng một dạng đồng vị Iodine (thường tại Việt Nam là Iodine - 131) để chuẩn đoán và điều trị cho các bệnh chính về tuyến giáp, cận giáp. Nhờ đặc tính hấp thụ của tuyến giáp đối với Iodine mà các bác sỹ, kỹ thuật viên có thể thực hiện quá trình chuẩn đoán cũng như điều trị. Sau đây là một số thông tin hữu dụng để bận nhân có thể hiểu thêm về Iodine và cách điều trị

1. Iodine phóng xạ là gì?

Iodine (hay ở Việt Nam còn gọi là I-ốt) thông thường là một trong những chất dinh dưỡng cơ bản mà cơ thể cần được cung cấp và có thể hấp thu thông qua thực phẩm. Tuy vậy, những Iodine này không mang tính chất phóng xạ mà chỉ là một chất dùng để tuyến giáp tạo ra hormone hướng dẫn một số chức năng của cơ thể như tăng trưởng và phát triển thể chất.

Trong Y Học Hạt Nhân, các bác sĩ lợi dụng sự hấp thụ của tuyến giáp này mà thay thế bằng Iodine dạng phóng xạ. Tuỳ theo mục đích sử dụng, bác sĩ có thể dùng một lượng nhỏ Iodine phóng xạ để phát hiện các bệnh tuyến giáp bằng máy đo độ tập trung. Hoặc trong điều trị, bệnh nhân sẽ được sử dụng một liều lượng Iodine phóng xạ lớn hơn để phá huỷ tế bào ung thư tuyến giáp, ung thư tuyến tiền liệt và một số căn bệnh khác

2. Hoạt động của i-ốt phóng xạ

Khi nuốt một liều nhỏ dạng viên nang hoặc dung dịch Iodine - 131, Iodine sẽ được hấp thụ vào máu ở đường tiêu hóa và tập trung tại tuyến giáp, nơi nó bắt đầu phát tín hiệu và được ghi nhận bằng máy SPECT hoặc máy đo độ tập trung tuyến giáp. Nhờ đó mà các bác sĩ có thể kiểm tra những nơi phóng xạ đã đi qua. Các bộ phận của tuyến giáp cho thấy ít phóng xạ hơn những người bình thường có thể nghi ngờ đó là ung thư. Đồng thời, bác sĩ sẽ sử dụng thêm một số xét nghiệm khác để chẩn đoán xác định bệnh.

Theo đó, i-ốt phóng xạ cũng giúp bác sĩ chẩn đoán được ung thư đã lan ra ngoài tuyến giáp hay chưa.

3. Chuẩn bị điều trị ung thư bằng i-ốt phóng xạ

Để điều trị bằng phương pháp hiệu quả, người bệnh cần phải có lượng hormone kích thích tuyến giáp cao (TSH hoặc thyrotropin) trong máu. Hormone này là yếu tố làm cho mô tuyến giáp và tế bào ung thư hấp thụ iốt phóng xạ. Nếu tuyến giáp đã bị cắt bỏ, bác sĩ sẽ sử dụng một số biện pháp hỗ trợ tăng mức TSH trước khi được điều trị bằng phương pháp i-ốt phóng xạ:

  • Cách thứ nhất là ngừng dùng thuốc nội tiết tố tuyến giáp trong vài tuần. Điều này sẽ làm cho nồng độ hormone tuyến giáp trở nên thấp (suy giáp), lúc này tuyến yên sẽ tiết ra nhiều TSH. Suy giáp có chủ ý chỉ là tạm thời, nhưng nó thường gây ra các triệu chứng như mệt mỏi, trầm cảm, tăng cân, táo bón, đau cơ và giảm khả năng tập trung.
  • Các thứ hai là có thể tiêm thyrotropin (thyrogen) có thể khiến cho hormone tuyến giáp được giữ lại trong một thời gian dài không cần thiết. Thuốc này được dùng trong hai ngày liên tiếp và đến ngày thứ ba sẽ điều trị bằng i-ốt phóng xạ.

Hầu hết các bác sĩ sẽ khuyến cáo bệnh nhân ung thư nên tuân thủ chế độ ăn có chứa ít iốt trong 1 hoặc 2 tuần trước khi điều trị bằng phương pháp này. Điều này sẽ làm tránh được các thực phẩm chứa muối Iodine và thuốc nhuộm đỏ, cũng như các sản phẩm từ sữa, trứng, hải sản và đậu nành.

4. Điều trị ung thư tuyến giáp bằng Iodine phóng xạ

Việc điều trị sử dụng Iodine rất đơn giản, thông thường bệnh nhân sẽ được sử dụng hai lần Iodine phóng xạ (tuỳ theo cơ sở điều trị).

- Liều phóng xạ Iodine 131 đầu sẽ có lượng phóng xạ rất bé với mục đích kiểm tra tình trạng tuyến giáp của bệnh nhân. Sau khi uống liều này, bác sĩ sẽ hẹn bạn sau 3-6h quay lại để đo và kiểm tra tuyến giáp.

- Liều phóng xạ Iodine 131 thứ 2 sẽ có lượng phóng xạ cao hơn (tuỳ theo bệnh và cơ địa bệnh nhân) với mục đích để điều trị cho bệnh ung thư tuyến giáp. Sau khi người bệnh uống liều Iodine này vào cơ thể thì có thể sẽ phát ra bức xạ trong một thời gian. Vì vậy, người bệnh có thể được giữ lại trong phòng cách ly của bệnh viện trong vài ngày để giữ an toàn cho người khác. 

Ngoài ung thư, Iodine phóng xạ còn là phương pháp điều trị phổ biến nhất cho bệnh basedow. Các loại thuốc hoặc phẫu thuật khác cũng có thể lựa chọn để điều trị bệnh này. Tuy nhiên, nó sẽ dựa vào mức độ nghiêm trọng của bệnh. Khi bệnh nhân mắc Graves điều trị bằng phương pháp này sẽ được sử dụng thuốc ở dạng viên nang. Khi đó, tuyến giáp sẽ hấp thụ và co lại, sau đó sẽ làm cho hormone tiết ra ít hơn.

Trong trường hợp người bệnh bị ung thư tuyến tiền liệt thì sử dụng phương pháp điều trị i-ốt phóng xạ cũng có thể được lựa chọn. Bác sĩ sẽ sử dụng nó nếu như ung thư đang ở giai đoạn đầu hoặc phát triển chậm. Tuy nhiên, khi bệnh đã lan ra ngoài tuyến tiền liệt thì bác sĩ có thể sử dụng kết hợp với bức xạ chiếu vào cơ thể từ bên ngoài. Tác dụng phụ trong điều trị bệnh này có thể là tiêu chảy và tần suất đi tiểu dày hơn.

5. Một số tác dụng phụ điều trị i-ốt phóng xạ

Sau khi sử dụng phóng xạ, cơ thể sẽ thải ra một lượng bức xạ sau thời gian điều trị bằng i-ốt phóng xạ. Phương pháp này có một số tác dụng phụ ngắn hạn bao gồm:

  • Cổ đau và sưng
  • Buồn nôn và ói mửa
  • Tuyến nước bọt sưng và đau
  • Khô miệng
  • Thay đổi vị giác

Người bệnh có thể sử dụng kẹo cao su hoặc mút kẹo cứng để giải quyết những vấn đề về tuyến nước bọt.

Điều trị bằng i-ốt phóng xạ cũng làm giảm sự hình thành nước mắt ở một số người và có thể dẫn đến khô mắt. Do đó, nếu sử dụng kính áp tròng, bạn hãy tìm bác sĩ để được tư vấn và có thể tránh được các rủi ro ảnh hưởng đến sức khỏe.

Lưu ý: Ở nam giới, việc điều trị i-ốt phóng xạ có thể làm số lượng tinh trùng thấp hơn hoặc có thể vô sinh (trường hợp hiếm). Ngoài ra, I-ốt phóng xạ cũng có thể ảnh hưởng đến buồng trứng của phụ nữ, thậm chí một số người sẽ có chu kỳ kinh nguyệt không đều trong vòng một năm sau khi điều trị. Do đó, bác sĩ thường khuyến cáo phụ nữ nên tránh mang thai từ 6 tháng đến một năm sau khi điều trị. Các nghiên cứu hiện nay vẫn chưa tìm ra những ảnh hưởng xấu ở trẻ sinh ra từ những cha mẹ đã được điều trị i-ốt phóng xạ trong quá khứ.

Cả nam giới và phụ nữ đã điều trị i-ốt phóng xạ có thể tăng nguy cơ mắc bệnh bạch cầuung thư dạ dày và ung thư tuyến nước bọt trong tương lai. Tuy nhiên, những biến chứng này cực kỳ hiếm gặp.

Điều trị i-ốt phóng xạ là một phương pháp xạ trị để điều trị một số bệnh lý ung thư. Vì thế khi thực hiện phương pháp điều trị này bệnh nhân nên chọn cơ sở y tế uy tín để thực hiện.

Nguồn tham khảo: webmd.com, cancer.org vinmec.com